A IMPORTANCIA DO TRAZO NA ESCRITURA

Unha boa escritura depende dunha boa base na  motricidad fina.

A escritura é unha habilidade  sensomotora e a súa aprendizaxe efectiva depende do  entrenamento que se lles dea ao alumnado na súa primeira etapa escolar na que adquiren as habilidades gráficas básicas necesarias para a formación das letras.

Cando na súa primeira infancia os nenos debuxan e colorean de maneira espontánea realizan unha das actividades na que se involucran diversos procesos  perceptivos,  motrices, cognitivos e emocionais mediante o uso de ferramentas e materiais diversos como os lapis de cores, as  ceras, os pinceis, os cadernos e numerosos tipos de papel. A medida que crecen, aumenta o control dos seus movementos como resultado das diversas actividades que realizan con todo o corpo e algunhas partes deste.

Na elaboración dos trazos identificamos dous momentos:

• O recoñecemento daqueles signos ou series de signos (grafías), cos cales se representan de maneira escrita, xa sexa, un son ou unha palabra falada. Trátase entón do descubrimento da forma, a dimensión, a orientación, a  direccionalidade e as transformacións a través das sensacións  cinestésicas, visuais e táctiles.
• A automatización da grafía que permite a súa utilización sen o esforzo de elaborala unha e outra vez.

Os trazos maduran cos nenos

A medida que os nenos crecen, a súa escritura vai perfeccionándose. Así, os menores de dous anos trazan garabatos amplos, con movementos pouco controlados e rápidos do brazo. Ao chegar aos dous anos, os seus trazos fanse máis miúdos, repetidos e superpostos. Ese tipo de trazos permiten que as accións que os producen sexan máis pausadas e controladas. Outra función que se desenvolve aproximadamente a esta idade é o rastrexo ocular do movemento.

Cando o trazo xa é pausado, habitúanse a separar as grafías desprazando o brazo polo que logran un maior axuste e control de movementos, denominado control simple.

O control simple permite dirixir a man cara a un trazo xa realizado. Isto obsérvase con claridade nos primeiros trazos rectos de liñas horizontais, verticais e  oblicuas. Os nenos e nenas debuxan estes primeiros trazos de maneira repetitiva polo simple pracer de facelo.

Cara aos dous anos e medio, xa son capaces de realizar actividades nas cales unen dous trazos. A isto coñéceselle como control dobre. Nese momento os nenos inician o peche das figuras. Dous meses despois tenden a debuxar círculos de maneira aleatoria no espazo, para logo darlle paso á orde e a dirección. Esta secuencia de círculos dá paso á representación da figura básica dun ser humano.

O trazo circular conséguese coordinando os movementos da articulación do brazo ao redor do ombreiro. Entre os dous e tres anos de idade os nenos son capaces de pechar os círculos cun trazo moito máis controlado e con eles representan obxectos, animais e persoas. Pode por exemplo debuxar á súa familia e á súa mascota usando círculos de diferente tamaño de acordo coa percepción que teñen deles.

A arte de coller un lapis

A maneira en que os nenos suxeitan o lapis atópase directamente relacionada coa coordinación  visomotriz. Desde que son bebés tentan suxeitar obxectos. Aos quince meses lógranos suxeitar de maneira máis controlada. Ao redor dos dous anos suxeitan un lapis ou  cera con demasiada forza e utilizan toda a man. É o momento en que o docente, os pais ou outros adultos, comencen a acomodarlles os dediños para que a suxeición sexa correcta: con menor forza e maior coordinación no movemento.

A expresión libre e os trazos

Os exercicios que realizan os nenos aos cinco anos teñen como propósito estimular e desenvolver os seus procesos  motrices e  perceptuales; con todo, non substitúen a riqueza da expresión libre, polo que se suxire programar en forma paralela ao exercicio mesmo dos trazos, actividades de debuxo espontáneo.

Tanto as actividades de trazos como as de debuxo libre teñen como obxectivo principal desenvolver a coordinación viso-manual fina. Os trazos resultan do movemento do brazo e da man que despraza un instrumento;  cera, pintura, lapis, sobre un soporte:  encerado, papel, folla, caderno, etc.

Cando os nenos realizan trazos ou  grafismos hai que ter en conta as seguintes variables:

• O movemento – desprazamento do brazo e a man.
• O instrumento empregado e o soporte utilizado sobre o que se desliza que debe ser adecuado ao nivel de maduración do neno.
• A gradación da dificultade mediante a combinación de liñas, formas e espazos.

Para que o alumnado domine os trazos propostos, é necesario realizar actividades de interiorización; é dicir que eles teñen que reproducir o trazo con todo o seu corpo e con movementos amplos do brazo e da man. Por iso convén realizar algunha das seguintes actividades antes de cada trazo:

• executar o trazo no aire (por exemplo co dedo estendido);
• no encerado (por exemplo coa palma da man húmida); 
• en cartolinas (pode ser con  rotuladores) e con materiais  tridimensionales (facendo formas con cordas -por exemplo- para logo reproducir o trazo).

Que se busca cos trazos?

A continuación citaremos os obxectivos que se perseguen coa elaboración de trazos.

• Desenvolver a capacidade de coordinar a acción de diversos grupos musculares para producir ou inhibir movementos voluntarios, finos e precisos.

• Adquirir destreza no manexo de instrumentos de debuxo e pintura mediante a utilización de diferentes instrumentos cos que se poida exercer distinta presión como  ceras, marcadores, rotuladores, lapis, pincel....

• Lograr maior control na  prensión dos útiles de escritura e da presión destes sobre o soporte.

• Desenvolver a capacidade para percibir a  invariabilidade de determinadas propiedades dunha imaxe aínda que varíe o seu tamaño ou a súa posición.

• Desenvolver o control da mirada e os movementos oculares. A dirección dos trazos e a súa organización no espazo dunha folla do caderno, facilítalles aos nenos desprazar os ollos e a man na dirección da lectura e a escritura; de esquerda a dereita e de arriba abaixo. Esta capacidade de regular e coordinar os movementos dos dous ollos en orde para lograr unha correcta visión binocular maniféstase na fixación da mirada e a regulación da mobilidade ocular.

• Desenvolver hábitos  posturais, é dicir, a adopción e mantemento de posturas equilibradas co mínimo de esforzo muscular. Para lograr este obxectivo é importante que os nenos usen un tipo de mobiliario adecuado que evite que acheguen demasiado o seu corpo ao libro ou ao caderno.

• Desenvolver a organización espacial nunha superficie como a dunha folla de caderno.

FONTE: Norma Educación Víctor Ardila

PRENSIÓN LÁPIZ

 

        

 

LOS BUENOS HÁBITOS DE LA ESCRITURA EMPIEZAN EN LA ESCUELA, IGUAL PARA DIESTROS QUE PARA ZURDOS

A man participa da escritura exercendo un efecto chamado de“pinza anatómica”, que é a que nos permite  asir o instrumento de escritura. 

O dedo  pulgar adopta unha posición de soporte,  aínda que  como  nos describen Rouvière  e Delmas  (1974) a súa implicación no exercicio resulta moi importante, pois todo o control  funcional exérceo este dedo por ser o que maior mobilidade ten (os  demáis só poden flexionar-estender, mentres que o pulgar permite controlar  a orientación no  espazo e ademáis a rotación automática). 

Unha  vez conformada a pinza, a posición máis cómoda para escribir é a que facilita unha maior relaxación da musculatura intrínseca ( dos músculos e tendóns que dispoñen a posición dos dedos), o  mismo que a  extrínseca (a tensión que requiren estes para  asir o instrumento  e desplazalo pola liña do  grafismo).

Unha análise detallada do procedemento, permítenos determinar dúas cuestións  que debe  controlar  a  motricidade fina na man para conseguir unha correcta execución da escritura: 

• Por  un lado, o posicionamento muscular na pinza dixital que é o que permite controlar o instrumento de  escritura xenerando a menor cantidade  posible  de tensións  musculares; 
• Por  outro, que  ese resulte debidamente recollido na man, de maneira que non sexa  necesario presionalo en exceso e discorra firme na escritura.

A consecuencia das incorrecciones provócase un cansancio muscular  que  a medida  que se vai  escribindo, aumenta,  afectando tamén á fluidez da escritura e á lexibilidade do texto.

LOS BUENOS HÁBITOS DE ESCRITURA, EMPIEZAN EN LA ESCUELA, LO MISMO PARA DIESTROS QUE PARA ZURDOS (GOOD WRITING HABITS BEGIN IN SCHOOL, BOTH FOR RIGHT-HANDED AND FOR LEFT-HANDED)

Centro de Enseñanza Superior Don Bosco,

Universidad Complutense de Madrid

                                                 FONTE:José Quintanal Díaz Universidad Complutense de Madrid

TÉCNICAS SENCILLAS Y EFICACES PARA COLLER BEN O LÁPIZ

Técnicas Para Coller Ben O Lápiz

AMIGO LAPICITO. VÍDEO

FONTE: Infantilsancalixto´Blog. 

TU LAPICITO Canta Marta Falcón

PREPARACIÓN DA ESCRITURA

Aspectos a ter en conta para a preparación da escritura

Forza coas mans e os dedos: escribir é esgotador e pode disuadir aos nenos de perseverar. Por iso, hai que intentar antes fortalecer o músculos a través do uso da plastilina, de apretar pinzas e clavixas.... e outras actividades que coñeces perfectamente relacionadas coa motricidade fina.

Cruzar a liña media: Ha de ser cómodo para o neno chegar coas extremidades ao hemicorpo contrario. Se o neno cambia de mans ou da patadas a unha pelota con ambos os pés sen mostrar un dominio de pé ou man, podemos probar con movementos de baile onde brazos e pernas cruzan o corpo; pintar nun caballete con só unha man.... etc.

Agarre do lapis: debe ser correcto. Temos varias entradas para este fin: Agarro o útil de escritura (I). Agarro o lapis (II). Vídeo; prensión do lapis (I). Vídeo; prensión do lapis (II).




Coordinación óculo-manual:  ollos e mans traballan xuntos para realizar unha tarefa como, atrapar unha pelota ou saltar para tocar as burbullas que se están a soprar...., etc.



Integración bilateral: usando as dúas mans xuntas para lograr un obxectivo, onde unha man é a protagonista e a outra, axuda. Por exemplo, abrir un frasco, afiar un lapis, cortar papel.....etc. 

Fortaleza da parte superior do corpo e control postural: O pescozo e o tronco dun neno deben ser estables para soportar as outras extremidades e evitar a fatiga. Debemos vixiar a súa postura e o seu control postural.


Manipulación de obxectos: Fomentar a independencia daralles aos nenos moita máis práctica para usar as súas mans cunha eficiencia crecente.  Por exemplo, necesitan poder usar efectivamente o seu cepillo de dentes, o cepillo de pelo, lapis de cores, culler e garfo.....,etc 

Percepción visual: o cerebro necesita interpretar o que ven os nosos ollos. A discriminación visual é unha habilidade esencial para ser un bo lecto-escritor. Os nenos deben ser capaces de distinguir entre letras que parecen similares para comprender que estas pequenas diferenzas causan un cambio no significado. Hay palabras ecritas moi parecidas que significan cousas moi diferentes.

Distinguir entre obxectos comúns axuda aos nenos para comezar a buscar estes pequenos detalles e iso daralles unha maior confianza cando estean a aprender a ler e escribir.

Dominio manual: o desenvolvemento dunha man preferida para a maioría das actividades, como debuxar ou cortar.

División de mans: coa división manual non se trata só de habilidades motrices xerais, senón de usar os seus dedos pulgar, índice e medio para manipular algo, mantendo os dedos 4 e 5 aniñados ou escondidos dentro da man, para manipular obxectos comodamente. Esta actividade será moi útil cando necesitan soster un lapis. 
Poden clasificar, botóns, pequenas cunchas, .......,  en grupos por cor ou tamaño. Isto é claramente un precursor para aprender a soster un lapis! 
Unha das mellores maneiras de facelo é xogando con obxectos pequenos que son demasiado pequenos para sostelos cos 5 dedos.

Vocabulario espacial e temporal:  palabras que a miúdo se utilizan cando os nenos aprenden a escribir letras, como arriba, abaixo, detrás, ao redor ..., é dicir, os denominados conceptos básicos.

FONTE: Adaptación de Punto de aprendizaje temprano de Liz

VÍDEO. PRENSIÓN DO LÁPIS (I)

Estes vídeos parécenme moi ilustrativos. Penso que, nesta liña de aprender a coller o útil de escritura,  pódevos ser de gran axuda.

FAI O TEU PROPIO SISTEMA DE AGARRE

FONTE: Thetherapygroup

FONTE: Michelle Green

AGARRO O ÚTIL DE ESCRITURA (I)

Una boa ideas pode ser ésta de agarre de trípode moi simple. Probamos unha versión cunha arandela de chaveiro  para fomentar o agarre en trípode. É un truco sinxelo para agarrar un lapis. Desta forma tan sinxela podemos separar os dous lados da man cun sinal táctil. Para usar a ferramenta, simplemente advirtimos ao neno-a como colocar o aro xusto sobre o dedo anular e o dedo meñique. Tamén pódese soster  (o aro), simplemente, na palma da man. Este sinal táctil permítelles curvar os seus dedos na palma mentres estabiliza o lado cubital da man. O dedo medio, o dedo índice e o pulgar son libres de manipular o lapis co lado de precisión da man. 

Outras fórmulas:

 

 

Deste xeito sinxelo imos axudando coas habilidades de desenvolvemento e funcionais que se require na escrita a man, que son habilidades motoras finas. Habilidades como 

• a coordinación bilateral das mans ,  
• extensión da boneca, 
• forza de agarre, 
• agarre de pinza, 
• control do espazo no trípode, 

• son só algúns exemplos de habilidades motoras finas esenciais para o desenvolvemento funcional e a manipulación efectiva de ferramentas.  

                                                          FONTE FOTOGRAFÍAS: BuzzFeed Staff, Carina Villanueva, Verónica, Bircan Özel

                                                                                          FONTE TEXTO: Adaptación de The OT TOOLBOX

AGARRE DO LAPIS (II)

FONTE: mamaot.com

FONTE: Liz's Early Learning Spot | Early Childhood Specialist

FONTE: Punto de aprendizaje temprano de Liz

IDEAS PARA AXUDAR A COLLER O LAPIS

Moitas das dificultades que presentan os nenos á hora de aprender a escritura cursiva teñen a súa orixe nunha falta de habilidade para coller ben o lapis. Isto pódese solucionar aplicando algunhas técnicas sinxelas, destinadas a reeducar os hábitos incorrectos adquiridos polo neno/a.

Doutra banda resulta fundamental realizar actividades de motricidade fina, que implican movementos de precisión relacionados con tarefas onde se utilizan os ollos, os dedos e as mans. Mediante estas actividades prensoras tratarase de desenvolver  habilidades e destrezas básicas, que repercuten directamente no manexo e a suxeción do lapis.

Por norma xeral, a partir dos dous anos e medio o neno/a  adoita ser capaz de captar e memorizar a posición das mans ao suxetar o lapiceiro. Polo cal a esta idade xa se pode comezar a practicar co neno o agarre do lapis co fin de que aprenda a posición correcta dos dedos e da boneca para a súa posterior escritura. Pero será a partir dos cinco, seis anos cando establecerá un agarre en pinza funcional do lapis.

As destrezas da motricidad fina desenvólvense a través do tempo, da experiencia e do coñecemento e requiren intelixencia normal (de maneira tal que se poida planear e executar unha tarefa), forza muscular, coordinación e sensibilidade normal. (Berruelo, 1990).

A aprendizaxe da lectura e da escritura non sempre van á vez.  Moitos nenos saben ler e, con todo, teñen dificultades para escribir.

Algúns nenos presentan problemas na escritura causada por:

• Dificultades na motricidad fina
• Unha mala coordinación óculo manual.
• Unha forma estraña de coller o lapis, que dificulta o proceso de escritura, tensa os músculos da man e cansa os dedos.
• Os trastornos na presión adóitanse producir como consecuencia dunha tensión excesiva na suxeición do útil de escritura. A tensión pode orixinarse no ombreiro, debido a unha postura inadecuada e, baixar polo brazo ata a man que escribe. Ao realizar demasiada presión a escrita adoita ser "agresiva", chegando mesmo a facer buracos no papel. Tamén a presión insuficiente por falta de forza nas mans, pode motivar que o lapis se mova dando lugar a unha escritura "frouxa" e insegura. En ocasións, unha presión excesiva pode estar a encubrir unha falta de forza nas mans, que se manifesta nunha presión excesiva e inadecuada por falta de control.
• Para colorear e escribir ben necesitamos ter forza muscular nas mans, boa motricidade fina, adecuada percepción visual,  un adecuado desenvolvemento da coordinación óculo manual, unha correcta posición corporal e  coller ben o lapis.
•  Algúns nenos teñen unha forma estraña de coller o lapis, que dificulta o proceso de escritura, tensa os músculos da man e cansa os dedos.
•  Para facilitar coller ben o lapis podemos utilizar  lapis e pinturas  triangulares. En caso necesario pódese utilizar  un adaptador especial de plástico que pode axudar a reducir a tensión.

• A miúdo atopámonos  nenos e nenas que collen o lapis de forma incorrecta, a maioría chegan ao centro escolar con este erro tan afianzado que aos mestres e mestras resúltalles difícil por non dicir imposible corrixilo. Algúns adultos tamén o collen mal ou non saben cal é a forma correcta. Aprender a coller o lapis de forma adecuada é máis complicado do que parece. Require un bo control da motricidad fina, e esta pódese exercitar de maneira divertida para ell@s. Hai algo que convén equilibrar  e é a forza coa que algúns nen@s toman o seu lapis. Máis que collelo aférranse a el dificultando o proceso de aprendizaxe.

Usade o seguinte truco. Pódese utilizar un botón, unha moeda ou calquera cousa redonda que el ou ela poidan agarrar.

XOGA! Os xogos poden facerte mellorar,  permitiranche utilizar algunhas habilidades necesarias para controlar mellor o lapis.

• Facendo debuxos libres
• Debuxando círculos liñas rectas, horizontais, verticais e oblicuas sobre papel, pizarra ...... Para empezar, debemos utilizar follas grandes sen liñas. Debemos pedirlles que escriban de esquerda a dereita. Cando xa domine o trazo debemos repetir o mesmo exercicio utilizando un papel con liñas moi espaciadas entre si, posteriormente pódese utilizar cuadrícula  grande.
• Xogando con plastilina,  modelar bolas de plastilina cos dedos índice e pulgar.
• Rasgar papeis, recortar anacos de papel coas mans, libremente (papel de seda, revistas e xornais).
• Facer bolas grandes e pequenas de papel. Desmenuzar: papel de seda, faragulla de pan...

FONTE: orientacionondújar

POSIBILIDADES DE ACCESO AO ORDENADOR. APOIOS TÉCNICOS

* Como alternativa aos aspectos instrumentais: escrita, 

debuxo, matemáticas…….

* Como axuda nas tarefas escolares 

ADAPTACIÓNS PARA ACCEDER AOS DISPOSITIVOS ESTÁNDARES

• Carcasa para o teclado, de metacrilato

• Emuladores de rato

 con Joystick 

 Trackball

 Big Track

FONTE: TIC y discapacidad motora