GUÍA DE EXPLORACIÓN DIAGNÓSTICA PARA A APRENDIZAXE DA LECTOESCRITURA


Este é o comenzo deste estudo

"A percepción é a base para toda aprendizaxe. Por medio da percepción o individuo dá significado á información que recibe mediante os sentidos tanto internos como externos. Para iso no cerebro dáse un proceso de interpretación e clasificación dos datos recibidos que permiten posteriormente á persoa, elaborar conceptos simples e complexos a nivel cognitivo. As diferentes teorías do desenvolvemento humano coinciden en que a base do desenvolvemento cognitivo o son os procesos cognitivos. A lectura e escritura como parte destes procesos cognitivos requiren dunha madurez perceptiva especialmente nas áreas visual e auditiva.../..."

1.- Concepto de percepción
..........
1.3. Implicaciones de la percepción en el aprendizaje
1.3.1. Esquema corporal
1.3.2. Lateralidad
...........

2.- Organización de las relaciones en el tiempo. Estructuración espacio-temporal.
3.- Lectura y percepción.
4.- Relación entre los retos del aprendizaje específico en la lectura y la escritura y los procesos perceptuales.
5.- Procedimiento metodológico.
6.- Guía de exploración de necesidades en las áreas perceptuales
Área: Percepción Visual.
Área: Percepción Auditiva.
Área: Esquema Corporal.


" 7. Consideracións finais
Para facilitar calquera aprendizaxe, máis que coñecer de didácticas específicas os docentes han de ter claros os procesos cognitivos, neste caso concreto da lectura e a escritura, que se han de producir en cada estudante para que se dea a aprendizaxe. Só comprendendo o funcionamento en cada ámbito do desenvolvemento é posible que o docente conduza procesos de ensino-aprendizaxe onde as necesidades educativas non se convertan en especiais grazas a unha oportuna intervención didáctica..... O ensino da lectura e a escritura como aprendizaxes conceptuais non pode desvincularse do desenvolvemento da linguaxe e en xeral do desenvolvemento integral do neno, onde as destrezas perceptuales xogan un papel determinante."

FONTE: Laura Bravo Cóppola en "Actualidades Investigativas en Educación"

ACTIVIDADES DE ENTRENAMENTO VISO-PERCEPTIVO. S. WILLIANS E OUTROS


O peche visual é unha habilidade viso- perceptiva que nos permite completar patróns visuais cando só preséntanse unha ou varias partes do obxecto (estímulos incompletos ou sen fusionar). Desta maneira, podemos obter un “todo visual” do patrón ou da escena observada, e detectar, diferenciar, seleccionar e comprender a información visual que estamos a observar, aínda que esta non sexa presentada completamente, ou se presente de forma segmentada. Estes estímulos visuais incompletos poden ser rostros, figuras, paisaxes, letras, números, etc.
A habilidade de peche visual ten un papel importante no procesamento da información visual, e participa nun gran número de actividades académicas e da vida cotiá das persoas.


ACTIVIDADES DE ENTRENAMENTO VISO-PERCEPTIVAS (peche visual). BÁSICO.
Este caderno está composto por 200 láminas que conteñen distintas figuras. En cada unha das láminas aparece unha figura na parte superior que servirá de estímulo de referencia, e que a persoa debe observar para poder identificar un único estímulo exactamente igual, pero incompleta, dentro das posibles respostas dadas na parte inferior da lámina. As figuras van subindo en nivel de dificultade conforme se avanza na tarefa.

No ámbito escolar o rendemento da lectura, a escritura e as matemáticas pode verse afectado negativamente ( Cornoldi, Venneri, Marconato, Molin e Montinari, 2003; Schneck e Lemer, 1993; Solan e Ciner, 1989; Weil e Amundson, 1994), motivado en gran medida porque ao realizar estas actividades habitualmente trabállase con figuras, números, letras, e palabras, que requiren, entre outras habilidades, a viso-espacial.


* Na lectura, a persoa podería non recoñecer a palabra, aínda que se presente na súa totalidade, afectando á comprensión lectora; ou, pode ser capaz de ler unha palabra, pero dadas as súas letras por separado sería incapaz de volvela a formar.
* Tamén, poderíanse omitir parte das palabras durante o copiado ou a escritura espontánea, e presentarse certa dificultade para discriminar o que falta nunha frase ou secuencia incompleta.

* Outras situacións que poden darse en persoas cun déficit na habilidade de viso-perceptiva, é a omisión de porcións ou detalles de obxectos e símbolos, ou presentar certos problemas para completar ou ensamblar quebracabezas de acordo ao esperado para a súa idade.

Por tanto, os déficits nesta habilidade poderían dar lugar a problemas para completar, recoñecer, seleccionar, comprender e atender ás tarefas específicas que demandan un número determinado de estímulos visuais dentro dun contexto, unha secuencia ou unha escena visual.





INCLUSIÓN , INTERVENCIÓN E PROPOSTA DE MELLORA PARA ALUMNADO SÍNDROME DE WILLIANS BEUREN NA ESCOLA

INCLUSIÓN DEL NIÑO CON S. DE WILLIANS BEUREN EN LA ESCUELA


FONTE: Elena Fernández García. Universidade Internacional de La Rioja. Facultade de Educación





                                   FONTE: Silvia Bueno Ruiz. Universidade de Málaga. Facultade de C. da Educación

SÍNDROME DE WILLIANS BEUREN. DICCIONARIO

Esta síndrome denomínase S. de Williams, de Williams-Beuren ou tamén monosomía 7. É un trastorno xenético pouco común causado por unha perda de material xenético no cromosoma 7. Foi descrito por primeira vez no 1961 polo cardiólogo neozelandés John Williams e paralelamente polo pediatra alemán Alois Beuren. Afecta igualmente a homes e mulleres e non ten preferencia étnica.
sábese que un dos xenes ausentes é o que produce a elastina, unha proteína que da elasticidade aos vasos sanguíneos e outros tecidos corporais.
Os síntomas da síndrome son un conxunto de patoloxías médicas específicas, trastornos psicolóxicos e signos externos, que se manifestan durante o desenvolvemento, polo xeral non antes dos 2 ou 3 anos de vida do mesmo, e que non sempre conflúen todos xuntos na mesma persoa. Tamén se adoitan presentar síntomas parecidos aos da depresión: falta de interese polas cousas e soidade.


FONTE: Junta de Andalucía. Averroes. Artículo enviado para su publicación en Profes.net por: JOSÉ BARRENA GONZÁLEZ / ANA PASSERINI CRESPI MANUELA NÚÑEZ REYES / MILAGROS MONTES MACHUCA


TRATAMENTO
Ao ser un trastorno xenético non existe un tratamento de curación para a síndrome de Williams, senón que se tratan as alteracións de saúde, do desenvolvemento e da conduta que se presentan en cada caso particular.

Cada un deses trastornos debe ser correctamente atendido polo especialista que corresponda: de estimulación temperá, psicomotricistas, neuropsicólogo, fisioterapeuta, logopeda, psicólogo, psicopedagogo, musicoterapeuta, etc. O máis importante é un diagnóstico temperán que permita de inmediato o adecuado apoio terapéutico precoz, a través de programas de educación especial individualizados.

Mediante a terapia do desenvolvemento, a logopedia e a terapia ocupacional, o obxectivo real e alcanzable é a integración social e laboral destas persoas cando cheguen a ser adultos.
Sempre é recomendable, como calquer outro alumno de atención á diversidade, escolarizalos na escola ordinaria, dado que tenden á imitación e isto é favorable para eles polas dificultades cognitivas que presentan. Normalmente, son nenos moi sociables.
É moi importante instaurar unha atención temperá de calidade interdisciplinar (estimulación cognitiva, logopedia, fisioterapia, psicomotricidade…) que traballe co neno en todo o seu conxunto apoiándose en todos os seus puntos fortes.

CARACTERÍSTICAS


Aspectos Neurolóxicos e conductuais

  • Presentan unha discapacidade intelectual leve ou moderada con CI medio de 60-70 ( CI normal > 80)
  • Existe unha asimetría mental, no sentido de que teñen déficits nalgunhas áreas (psicomotricidade, integración visuo-espacial), mentres que outras facetas están case preservadas (linguaxe), ou mesmo máis desenvolvidas (sentido de musicalidad)
  • A súa personalidade é moi amigable, desinhibida, entusiasta e gregaria
  • Enlentecimento na adquisición de habilidades motoras e da linguaxe, aínda que é variable segundo cada caso.
  • Trazos faciais, que poden non ser evidentes ata os 2 ou 3 anos de idade
  • Fronte estreita
  • Un aumento do tecido ao redor dos ollos
  • O nariz curto e antevertida
  • O filtro longo e liso
  • As fazulas protuyentes e caídas con rexión malar pouco desenvolvida
  • A mandíbula pequena
  • Os beizos grosos
  • Maloclusión dental
Cardiovasculares
  • O 75% presentan estreitamentos (estenose) nalgúns vasos sanguíneos, fundamentalmente na aorta supravalvular e a arteria pulmonar pero poden afectarse outras arterias.
Endocrino-metabólicas
  • Atraso de crecemento
  • Manifestacións que afectan o sistema músculo-esquelético
  • Laxitud ou contracturas articulares
  • Alteracións da columna
  • Baixo ton muscular

Pel

A cute é algo laxa, con tendencia a presentar signos de envellecemento precoces, probablemente relacionados coa diminución de elastina.


Manifestacións que afectan ao aparello dixestivo

Estreñimiento crónico
Hernias inguinales


Manifestacións que afectan ao sistema xenitourinario
Enuresis nocturna
Posibilidade de que se formen divertículos

Certa susceptibilidade a infeccións urinarias
Nefrocalcinose.

Manifestacións que afectan os ollos
Estrabismo
Iris estrelado
Miopía

Sistema auditivo
Adoitan presentar un aumento da sensibilidade aos sons. Maniféstase por diminución do umbral en que determinados sons percíbenos como molestos e dolorosos (Hiperacusia/alguiacusia). Tamén son relativamente frecuentes as infeccións recorrentes do oído medio na infancia


Sobre a Asimetría Mental e as Habilidades Musicais

As persoas con síndrome de Williams presentan unha habilidade musical pouco usual. Un dos síntomas posiblemente asociados a esta habilidade é a hiperacusia, unha sensibilidade extrema ao son que fai que algúns sons poidan ser molestos e dolorosos.
Recentemente, realizáronse diferentes  investigacións que ratifican a posible existencia dunha base biolóxica para ese talento musical. Por estudos con resonancia nuclear magnética sobre os tamaños das distintas áreas do cerebro, comprobouse que as persoas con síndrome de Williams teñen un aumento relativo do plano temporal esquerdo, similar ao que se observa nos músicos con musicalidade perfecta.
Actualmente, recoméndase como terapia ocupacional ideal o estudo e práctica da música en calquera das súas variedades instrumentais e/ou líricas. Iso pode axudar a estas persoas a lograr a inclusión social no futuro. A súa falta de inhibición e temor ante circunstancias de exhibición parece ser outra gran vantaxe para que actúen en escenarios e fronte ao público.

FONTE: Fundación Síndrome Willians Beuren Española

VIVIR CON ESPINA BÍFIDA


Este portal ofrece información sobre a vida de persoas con espiña bífida en distintas idades. Recolle tamén distintas recomendacións a pais e profesionais, e presenta varios vídeos sobre como vivir con espiña bífida (en inglés con subtítulos en español).



Unha malformación do tubo neural Falar de discapacidade motora, neste caso de orixe espinal, supón referirse a “aquela que provoca na persoa que a presenta algunha disfunción no aparello locomotor que leva certas limitacións a nivel postural, de desprazamento e de coordinación de movementos. Pode ser conxénita ou adquirida e ter uns graos moi variables”.
FONTE: MECD-INTEF-CEDEC

GUÍA PARA MESTRES SOBRE DISTROFIA MUSCULAR

Distrofia muscular progresiva
Trátase dunha alteración de orixe xenética no desenvolvemento ou funcionamento da masa muscular. Esta vai perdendo progresivamente efectividade na súa forza contráctil. Os síntomas non adoitan ser apreciables no nacemento senón nos primeiros anos de vida.
Pode afectar máis a uns músculos que a outros. Presenta graos moi variables na limitación a nivel postural e de desprazamento así como na coordinación de movementos.




A Guía para mestres sobre a Distrofia Muscular é un documento que permite entender mellor os retos enfrontados polos nenos e adolescentes afectados por condicións de dexeneración muscular. Esta guía suxire estratexias xerais para mellorar a experiencia escolar dos estudantes con esta discapacidade, tanto académica como socialmente. Tamén trata sobre aspectos escolares nas distintas etapas educativas, desde Educación infantil ata a Educación secundaria.
                                                                                           FONTE: MECD-CEDEC-INTEF

COMO APRENDER MECANOGRAFÍA NA AULA?

Os antigos programas para aprender mecanografía foron substituídos por páxinas web, plataformas destinadas a ensinar mecanografía a través de diversos exercicios e ensaios. Unha das máis completas e atractivas é TypingStudy, que dispón de decenas de leccións gratuítas e outros exercicios baixo rexistro. Fáciles de seguir e cun ritmo incremental, é un recurso moi atractivo para aprender mecanografía ao ser sinxelo, intuitivo e guiado.


Tamén nos atopamos con Keybr, máis xogo que plataforma de aprendizaxe… aínda que ten moito disto último. Poderemos mesmo facer carreiras con outros usuarios online a ver quen escribe máis rápido, achegando esa parte de gamificación que moitas veces agradeceremos; ao lado negativo é que só está en inglés, co que os hispanoparlantes perderemos algo de eficacia na escritura.

Ratatype vai tamén na liña dunha plataforma moderna que mesmo ten un espazo reservado para profesores que ensinan mecanografía aos seus alumnos, en base á creación de grupos sobre os que logo levar un rexistro.

Se o que buscamos son programas offline atoparemos rapidamente unha gran variedade, como Master Key, Accu- Type ou o mítico Mecanet, entre moitos outros. A variedade é moi diversa aínda que cada vez existen máis opcións online que as offline, que parecen relegadas ao pasado e que apenas souberon evolucionar co paso dos anos.
Tamén debemos comentar que é moi importante escoller unha opción no idioma que logo vaiamos utilizar, que xeralmente será o local. De pouco servirá aprender mecanografía en inglés se logo a maioría de documentos crearémolos en español. Por tanto, o idioma é unha barreira moi importante á hora de elixir un programa para aprender mecanografía, e unha razón de peso para decantarnos por unhas opcións ou outras.

A mellor técnica, a experiencia
Pero volvamos atrás. A pesar de que hai centos de ferramentas á nosa disposición para aprender a escribir “a máquina”, a mellor técnica para aprender mecanografía sempre termina sendo a experiencia. Canto máis escribas, máis velocidade irás gañando, máis utilizarás todos os dedos —e non só os índices— e maior eficiencia obterás.
O modelo tradicional da mecanografía, ese que di que teclas podes presionar con cada dedo, está cada día máis anticuado, aínda que segue sendo un referente para os puristas que buscan a maior eficiencia. Con todo, para a inmensa maioría de mortais non ten maior importancia e pódese obter unha gran velocidade mediante a práctica.
Para iso axudarán, por exemplo, escribir textos de libros ou artigos xornalísticos que teñamos en papel, e sobre un procesador de textos. Ou páxinas como 10 fastfingers nas que, ademais de poder determinar o noso ritmo de escritura —xeralmente medido en ppm, palabras por minuto— tamén poderemos facer exercicios baseados en textos reais.

O ritmo de escritura depende enormemente do teclado que utilicemos, e non é o mesmo un mecánico que un de membrana, nin unha distribución española ou unha americana ou algunha das decenas de distribucións que existen. E obviamente, non é o mesmo escribir nun teclado de ordenador de sobremesa, que no dun portátil (habitualmente máis pequeno) e moito menos nos de smartphone ou tablet, que son teclados virtuais “non físicos”.

O mundo da mecanografía cambiou e as cousas son agora moi diferentes. A práctica que antes era complicada de levar a cabo agora rodéanos, e tan só teremos que deixarlles tempo e espazo —e, quizá, mandarlles algunha tarefa— para que eles mesmos experimenten. Será esta experiencia o mellor modo de aprender mecanografía.
FONTE: Pablo Espeso (universidad de Valladolid) para Educación 3.0




                                                                                                                                       FONTE: ONCE

WEBS CON XOGOS E PROGRAMAS PARA APRENDER A MANEXAR O TECLADO


MECANOGRAFÍA: 15 PROGRAMAS E XOGOS PARA APRENDER 




Educación 3.0  




SÍNDROME CARDIO-FACIO-CUTÁNEO (CFC). DICCIONARIO

A síndrome cardio-facio-cutáneo (CFC) é unha síndrome que afecta moitas partes do corpo, especialmente:o corazón ( cardio-), a cara ( facio-), e a pel (cutáneo).
As persoas afectadas tamén teñen atraso no desenvolvemento e incapacidade intelectual.
É causado por mutacións de xenes, herdado de forma autosómica dominante aínda que moitos casos ocurren de forma esporádica, é dicir, sen que haxa outros casos na familia. O tratamento diríxese aos problemas que se presenten. Pode ser necesario facer operacións para corrixir os problemas do corazón.


SÍNTOMAS
Os achados principais inclúen problemas no corazón, características faciais, incapacidade intelectual, baixa estatura, e macrocefalia. Con todo hai moita variabilidade entre os afectados e moitos sinais e síntomas que poden incluír:
  • Defectos do corazón, que están presentes na maioría das persoas e os máis comúns inclúen malformacións das válvulas do corazón ( estenosis pulmonar), un foxo entre as dúas cámaras superiores do corazón e unha forma de enfermidade do corazón que debilita o musculo cardíaco.
  • Achados faciais característicos que inclúen cabeza de aparencia maior que o normal ( macrocefalia relativa), fronte alta que se estreita nas témporas, nariz curto, ollos moi apartados un do outro ( hipertelorismo ocular), fendas palpebraIs inclinadas cara abaixo, parpados caídos ( ptosis), mandíbula pequena e orellas con implantación baixa. Dunha maneira xeral a cara é ancha e longa.
  • As anomalías da pel ocorren na maioría dos afectados e inclúen pel seca e áspera, manchas obscuras ( nevus), palmas das mans e plantas dos pés enrrugados e unha condición da pel chamada queratosis pilaris nos brazos, pernas e cara, pel espesada, hemangiomas, pel avermellada, callosidades nas zonas de presión das mans e pés.
  • As uñas das mans e pés son mal formadas planas e anchas que crecen rapidamente.
  • Cabelo seco, escasos ou ausentes tanto na cabeza, cellas e pestanas
  • Outros problemas comúns inclúen:
  • Ton muscular diminuído (hipotonía), dificultades de alimentarse e falla para crecer e gañar peso;
  • Cabeza maior que o normal (macrocefalia);
  • Baixa estatura;
  • Convulsións; e
  • Problemas nos ollos como estrabismo, nistagmos, miopía, nervios ópticos pequenos que resultan en visión diminuída
Outros
  • Problemas gastrointestinais como refluxo, vómitos, mala rotación intestinal, hernia;
  • Deficiencia da hormona de crecemento;
  • Puberdade precoz;
  • Aumento do bazo (esplenomegalia) ou aumento do fígado (hepatomegalia);
  • Graxa no fígado (esteatosis) e estreitamento do ano (estenosis anal);
  • Linfedema;
  • Malformacións do cerebro que inclúen axenesia do corpo calloso, malformación de Chiari e ventrículos aumentados de tamaño;
  • Convulsións;
  • O risco de cáncer parece estar aumentado e hai casos de leucemia, inmunosupresión e hepatoblastoma, linfoma non Hodgkin e linfoma de células B; e
  • Algúns individuos afectados teñen anomalías nos riles ou uterinas.
HERENCIA
A síndrome cardio- facio-cutáneo ten herdanza autosómica dominante.
Nunha enfermidade autosómica dominante, se se herda unha copia do xene anormal a persoa pode ser afectada.
En xeral, a copia anormal é herdada dun dos pais, que tamén ten a enfermidade.
Nalgúns casos a enfermidade autosómica dominante ocorre como unha afección nova (de novo) sen que ningún dos pais teña unha copia anormal do xene responsable da enfermidade. Se unha persoa ten unha enfermidade autosómica dominante e ten un fillo ou filla afectado (a) con esta enfermidade, a probabilidade é de 50% para cada embarazo.

Como repaso, os seres humanos teñen 23 pares de cromosomas e en cada cromosoma hai moitos xenes, que teñen a información xenética. Os xenes, como os cromosomas, veñen en pares, un xene en cada par vén da nai e o outro do pai.

TRATAMENTO
Debido a que a síndrome cardio-facio-cutáneo afecta a moitos órganos e sistemas, a maioría dos individuos afectados require dos coidados de varios especialistas diferentes que poden incluír:
  • pediatras,
  • dermatólogos,
  • neurólogos, 
  • gastroenterólogos,
  • ortopedistas,
  • endocrinólogos,
  • oftalmólogos,
  • otorrinolaringólogos e
  • outros médicos. 
Deben ser feitos ecocardiogramas periódicos debido á alta frecuencia de problemas cardíacos como tamén exames neurolóxicos e oculares; recoñecementos rutinarios para determinar problemas de crecemento e da columna. Cada sinal e síntoma específico debe ser tratado adecuadamente. É moi importante que se faga unha estimulación precoz para que os afectados alcancen o seu máximo potencial e que os problemas de alimentación nos bebés sexan resoltos rapidamente.

APRENDIZAXE E DESENVOLVEMENTO

Os médicos e os mestres teñen cronogramas para cando o neno debería
alcanzar fitos do desenvolvemento, tales como camiñar ou falar. Con frecuencia, os nenos coa síndrome CFC logran estes fitos un pouco máis tarde do habitual.
Isto coñécese como atraso do desenvolvemento. Ás veces, os nenos continúan
atrasados e quedan cognitivamente discapacitados. Outras veces, os nenos

continúan avanzando e adquiren novas destrezas.

As persoas coa síndrome CFC poden ter capacidades cognitivas cerca da media ou un pouco inferiores. Suelen ter problemas de aprendizaxe polo que é preciso contar con axuda adicional nalgunhas materias.
O retraso na expresión verbal é un dos problemas de aprendizaxe
máis comúns na síndrome CFC.
A veces, pódese apreciar que comprenden as instrucións verbais moito mellor do que poden expresarse. Isto suxire que as destrezas da linguaxe receptiva (a comprensión da linguaxe) son mellores que as destrezas da linguaxe expresiva e de produción do fala (a capacidade de comunicarse con claridade).
Parece que moitos destes nenos están aprendendo e conservando as destrezas da linguaxe, pero non son capaces de indicar este coñecemento.
O profesorado de Audición e Linguaxe (AL) pódelle dar suxestións específicas para facilitar o seu desenvolvemento.
Ademáis, este perfil de alumnado teñen retrasos nas destrezas motrices verbais, o que significa que teñen dificultades co rango, a coordinación e a
secuenciación dos movimentos dentro dos músculos e as estructuras da fala.
Estas dificultades poden interferir coa alimentación e a deglución, e coa producción da fala intelixible.

Os atrasos nas destrezas motrices finas (habilidades tais como a escritura, a auto-alimentación, dar volta a páxinas) e as destrezas motrices grosas (como gatear, camiñar, subir escaleiras) tamén poden estar atrasadas. A idade media para camiñar sen axuda suele darse ao redor dos 3 anos, aínda que un 18% das persoas con CFC son incapaces de lograr camiñar de maneira independente.
As destrezas da linguaxe van desde a comunicación non verbal limitada á capacidade de falar en enunciados completos. Un 10-30% pode permanecer sen falar. O avance no desenvolvemento da linguaxe básica pode continuar ata a adolescencia. A veces é preciso empregar SAAC e tecnoloxías asistidas para facilitar a comunicación.
Algúns dos atrasos nas destrezas motrices grosas poden estar relacionadas co grao de hipotonía (baixo ton muscular) no neno. Moitos nenos con CFC tamén teñen problemas de procesamento sensorial que poden incluír dificultades con certas texturas, aversión verbal ou sensibilidade aos sons.
RECOMENDACIÓNS
Deberá benefíciarse dos programas de intervención temperá, deseñados para proporcionar servizos aos nenos en risco de atrasos do desenvolvemento. Con frecuencia, os programas de intervención temperá implican a axuda de profesionais como fisioterapeutas, terapeutas ocupacionais e logopedas.
Ao comezar estes programas na infancia, os nenos son capaces de alcanzar os fitos do desenvolvemento antes axudándoos a alcanzar o seu máximo potencial. Recoméndase a avaliación do fala e a linguaxe, que inclúe a avaliación do funcionamento oral motor, a articulación e a destreza da linguaxe expresiva/receptiva, así como a terapia da fala. Con frecuencia utilízanse linguaxe de acenos, taboleiros de comunicación e dispositivos de comunicación aumentativa cos nenos máis pequenos para reducir a frustración. Os nenos a miúdo poden entender a linguaxe, pero non poden expresar as súas propias necesidades e isto provoca moito malestar. Un profesor de AL, un logopeda con experiencia en dispositivos de comunicación pode axudar ás familias nesta fase de transición. A terapia física, con especial atención en hipotonía e atraso motriz groso, e a terapia ocupacional, con especial atención nos temas de integración e visión sensoriais, son moi beneficiosas para axudar aos nenos para alcanzar as súas metas e o seu potencial.

FONTE: National Center for Advancing Translatioal Sciences (NIH) e Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)